Instytut Filologii Polskiej

Roz. Textu

Liczący siedmioro pracowników (w tym pięcioro doktorów habilitowanych) Zakład Komunikacji Językowej – kierowany przez prof. dra hab. Mariana Bugajskiego – został utworzony w roku 1992 i jest pierwszą placówką naukowo-dydaktyczną w Polsce, która postawiła sobie za cel badanie komunikacyjnych aspektów polszczyzny oraz szerzenie teoretycznej i praktycznej wiedzy o zasadach komunikowania językowego.

W Zakładzie podejmuje się zarówno problematykę opisową, jak i normatywną, łącząc teoretyczne podstawy lingwistyki z badaniami szczegółowymi współczesnych tekstów. Ważnym kierunkiem działalności są badania komunikacji językowej w mediach. Obejmują one między innymi zagadnienia sprawności językowej, estetyki słowa oraz pragmatycznych aspektów kultury języka. W ramach zainteresowań ZKJ mieszczą się studia nad rozwojem polskiej prasy ze szczególnym uwzględnieniem współczesnych tytułów. Prowadzi się też badania prasy regionalnej, mającej szczególny wpływ na współczesny kształt lubuskiego ośrodka kulturalnego. Działalność naukowa Zakładu wpisuje się również w nurt współczesnych badań genologicznych, a w szczególności uwzględnia gatunki urzędowe, radiowe i prasowe oraz komunikacyjne aspekty języka w internecie; prowadzi się badania dyskursu ekologicznego i familijnego

Na uwagę zasługują teoretyczne ustalenia w dziedzinie lingwistyki normatywnej prof. Mariana Bugajskiego opublikowane m.in. w książce Językoznawstwo normatywne (Warszawa 1993), ich przedłużeniem jest dysertacja dr Moniki Kaczor oraz monografia Estetyka słowa a kultura języka (Zielona Góra 2009).

Ważną dziedzinę zainteresowań stanowi komunikacja językowa w mediach. Mieszczą się tu badania nad regionalnym czasopismem „Nadodrze”, które to studia prowadziła dr hab. Anna Wojciechowska oraz dociekania Prof. UZ dr hab. Magdaleny Steciąg opublikowane w wydanej drukiem rozprawie doktorskiej Informacja, wywiad, felieton. Sposób istnienia tradycyjnych gatunków w radiu komercyjnym (Zielona Góra 2006). M. Steciąg zajmuje się też nowatorskimi badaniami językoznawczymi dyskursu ekologicznego i jego przejawów w debacie publicznej, a ta toczy się głównie za pośrednictwem środków masowego przekazu. Jej działalność naukowa ma charakter międzynarodowy i na ten cel uzyskała stypendium na Uniwersytecie Południowej Danii w Odense. Wynikiem badań jest monografia Dyskurs ekologiczny w debacie publicznej (Zielona Góra 2012), na podstawie której decyzją Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego autorka uzyskała stopień doktora habilitowanego oraz stanowisko profesora na Uniwersytecie Zielonogórskim.

Problematykę medioznawczą podjęła też dr Magdalena Idzikowska, która stopień doktora uzyskała na podstawie dysertacji Nazwy mediów polskich w latach 1945-2000, a aktualnie zajmuje się badaniem współczesnego dyskursu parentingowego. Częściowo wyniki tych badań były już przedstawiane na konferencjach oraz publikowane w kilku artykułach.

Całościowo zagadnienia komunikacyjnojęzykowe w ujęciu normatywnym przedstawia książka prof. Mariana Bugajskiego Język w komunikowaniu (Warszawa 2006, 2007), sporo miejsca poświęcono w niej językowi w mediach. Monografia została dostrzeżona za granicą i przetłumaczona na język rosyjski jako Язык коммуникации (Харьков 2010). W dorobku naukowym poszczególnych pracowników ZKJ znajdują się też liczne publikacje z dziedziny najnowszych technik medialnych.

W ZKJ prowadzi się równocześnie badania z zakresu lingwistyki kulturowej. W tym nurcie mieści się książka Mariana Bugajskiego Jak pachnie rezeda. Lingwistyczne studium zapachów (Wrocław 2004) oraz przygotowana przez dra hab. Piotra Kładocznego dwutomowa monografia Semantyka nazw dźwięków w języku polskim (Łask 2012), przedstawiona jako praca habilitacyjna na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Na jej podstawie Piotr Kładoczny uzyskał w roku 2013 stopień doktora habilitowanego. Należy tu także wymienić rozprawę dr hab. Marzanny Uździckiej Tytuł utworu literackiego. Studium lingwistyczne (Zielona Góra 2007).

Kilka lat temu w ZKJ podjęto także badania diachroniczne. Ich początek wyznacza rozdział Od Słoty do Górnickiego. O kształtowaniu się polskiej świadomości językowej w pracy zbiorowej pt. Rozprawy o historii języka polskiego (Zielona Góra 2005, s. 63-99), opracowany przez Mariana Bugajskiego. W 2010 roku w Oficynie Wydawniczej Uniwersytetu Zielonogórskiego ukazała się obszerna rozprawa Studium kształtowania się kompetencji językowej agronoma: analiza genologiczna, pragmatyczna i leksykalna „Wykładów” Władysława Majewskiego z lat 1848-1850 Marzanny Uździckiej, w której autorka analizuje dziewiętnastowieczne (1848-1850) rękopisy studenta Instytutu Marymonckiego i porównuje je z opisaną przez historyków języka normą polszczyzny XIX wieku, mając na celu ustalenie rzeczywistego stanu języka tego okresu. Na jej podstawie badaczka uzyskała stopień doktora habilitowanego na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego, a następnie stanowisko profesora UZ.

Ten sam wydział nadał stopień doktora habilitowanego Annie Wojciechowskiej. Podstawą były badania dziewiętnastowiecznych protokołów opublikowane w formie monografii Protokół jako świadectwo komunikacji wspólnotowej w drugiej połowie XIX wieku (Zielona Góra 2012).

Osiągnięcia naukowe ZKJ wykorzystywane są w pracy dydaktycznej, co znajduje odbicie w prowadzonych przez Instytut Filologii Polskiej specjalnościach: dziennikarstwo i komunikacja medialna, a w bieżącym roku akademickim przewidziany jest nabór na pierwszy stopień studiów dziennikarskich. Ich program w całości opracowano w ZKJ.

Studenci na ćwiczeniach, wykładach i seminariach zapoznają się nie tylko z kanonem ugruntowanej wiedzy językoznawczej, ale również korzystają z osiągnięć poszczególnych pracowników, mając w ten sposób dostęp do najnowszych badań z dziedziny komunikacji językowej.

Zakład Komunikacji Językowej organizuje cykl konferencji komunikacyjnojęzykowych. Ich plonem są tomy: Norma a komunikacja (red. M. Steciąg i M. Bugajski, Zielona Góra 2009); Świadomość językowa w komunikowaniu (red. M. Steciąg, M. Bugajski, Zielona Góra 2012) oraz złożony do druku tom Tożsamość w komunikowaniu (red. M. Steciąg, M. Bugajski).

Badania prowadzone w Zakładzie Komunikacji Językowej pod kierunkiem prof. zw. dra hab. Mariana Bugajskiego mają charakter perspektywiczny, o czym świadczy z jednej strony penetracja nowych obszarów komunikowania (np. język w internecie), z drugiej zaś sięganie do tekstów dawnych oraz podejmowanie zarówno problematyki opisowej, jak i normatywnej. O stałym rozwoju zakładu świadczą uzyskane w ostatnim czasie cztery stopnie doktora habilitowanego.